Između starih i novih vrednosti

Istorija ljudskog društva, ako se posmatra kao istorija ljudskog rada, predstavlja stalni sukob dve kontradiktorne odrednice ljudskog rada – rada kao ekonomske prinude i rada kao stvaralačkog procesa. Ova dva aspekta ljudskog rada, kao igra svetlosti i senki, stalno se sukobljavaju. Posmatrajući na takav način tok ljudske istorije, može se uočiti da nema nijednog perioda ljudske istorije, nijednog društveno-ekonomskog poretka u kome nisu zastupljeni istovremeno rad kao ekonomska nužnost i rad kao stvaralački proces, pri čemu se nijedan od navedena dva aspekta ljudskog rada ne javlja u svom čistom vidu.